Şema Ekolü, çocukluk ve ergenlik döneminde gelişen temel duygusal ihtiyaçların karşılanmaması sonucu oluşan şemalar (yaşam boyu süren derin inanç kalıpları) üzerine çalışan bir yaklaşımdır. Bu şemalar, bireyin kendisiyle, başkalarıyla ve dünyayla ilgili düşünce ve duygularını, dolayısıyla da davranışlarını şekillendirir.

Örneğin; “Ben sevilmeye değer değilim”, “İnsanlara güvenilmez”, “Ne yaparsam yapayım yeterli değilim” gibi inançlar bireyin hayatına yön verebilir. Bu inançlar bilinçdışında çalıştığı için farkında olmadan benzer ilişkileri seçebilir, aynı döngüleri yaşayabilir, hatta birey kendi kendini sabote edebilir.

Şema Ekolü, bu döngüleri fark etmeyi, döngülerin kökenlerini anlamayı ve daha işlevsel davranış kalıplarıyla baş etme yolları geliştirmeye yardımcı olur. Aynı zamanda, bireyin çocukluk döneminden eksik kalmış duygusal ihtiyaçlarını gözeterek bu ihtiyaçları karşılayabilecek iç ve dış kaynaklar yaratmayı ve şefkatli bir içsel denge kurmayı hedefler.

Şemalar Nelerdir?

Jeffrey Young tarafından tanımlanan 18 temel şema vardır. Her bireyde bunların birkaçı daha baskın olabilir. Terk edilme (diğerlerinin eninde sonunda bireyi terk ederek bırakacağı inancı), kusurluluk (“Ben yanlışım, tuhafım” inancı), bağımlılık (bireyin zorluklarla kendi başına baş edemeyeceğine dair derin bir korku), aşırı fedakarlık (bireyin kendi ihtiyaçlarını bastırıp başkalarınınkini öncelemek) bu şemalardan bazılarıdır.

Bu şemalar, çocuklukta gelişir ve yetişkinlik hayatı da dahil olmak üzere bireyin benlik algısını, ilişkilerini, kararlarını, hayata bakış açısını ve yaşayış tarzını etkiler.

Şema Ekolü Nasıl Uygulanır?

1.Tanıma:

Danışanla birlikte bireyin yaşam öyküsü, ilişki örüntüleri ve şemaları belirlenir. Bunun için tanısal imgeleme tekniği ve/veya ölçeklerden yararlanılabilir.

2.Farkındalık:

Danışan kendi şemaların nasıl tetiklendiğini ve ne zaman devreye girdiğini gözlemler ve örüntüsü hakkında farkındalığı gelişir.

3.Dönüştürme:

Uygun müdahale teknikleriyle (bilişsel yeniden yapılandırma, duygu odaklı çalışmalar, hayali yeniden ebeveynlik, rol canlandırmaları, sandalye tekniği vb. gibi) şemalar dönüştürülmeye başlanır.

4.Danışanın “Sağlıklı Yetişkin” Yanının Güçlendirilmesi:

Danışanın kendi içindeki güçlü, şefkatli ve kapsayıcı yönlerinin ve otantik yetişkin iç sesinin güçlendirilmesi sağlanır.

Şema Ekolünde Hedef Nedir?

Şema Ekolünde amaç sadece “şemaları düzeltmek” değil, aynı zamanda bireyin kendine karşı daha şefkatli ve anlayışlı bir tutum benimsemesi, sağlıklı ve işlevsel ilişkiler kurabilmesi, benlik saygısının arttırılması ve yaşamdan daha fazla doyum alabilmesidir.

Bu süreçte, geçmişte eksik kalmış duygusal ihtiyaçlara temas edilir ve işlevsel bir şekilde bu ihtiyaçları karşılayabilecek iç ve dış kaynaklar belirlenerek tamamlanmamış ihtiyaçlar doyurulur.

Şema Ekolü özellikle tekrarlayan ilişki sorunları, kendilik değeriyle ilgili sorunlar, yoğun öfke ve kaygı, öz-sabotaj, erteleme davranışları, kişilik bozuklukları ve yaşamdan keyif alamama gibi durumlarda etkili olabilir.