Şefkat Yönelimli Ekol (Compassion-Focused Therapy – CFT)

Şefkat Yönelimli Ekol, Paul Gilbert tarafından oluşturulmuştur ve bireyin kendine ve başkalarına karşı daha fazla şefkat geliştirmesine odaklanır. Alan yazında şefkat, bireyin kendisinin ve bir başkasının duyduğu acıya yönelebilmesi ve bu acının hafiflemesi için istekli olması olarak tanımlanmaktadır (Gilbert ve Gregoris, 2022). Bir diğer deyişiyle şefkatli bir tutum, acıyı fark edebilme, onun varlığını kabul edebilme ve acı çeken bireye (kendisi veya bir başkası) anlayış, sevecenlik ve nezaketle yaklaşmaktır.

Nörobilim alanında yapılan çalışmalar, insan beyninin evrimsel olarak olumsuz odaklı olduğunu ortaya koymaktır (Harris, 2016). Bu da demektir ki zihin doğası gereği eleştirel ve yargılayıcıdır. Psikoloji alan yazında yapılan araştırmalar, pek çok duygudurum bozukluğunun (örn: depresyon, yaygın anksiyete bozukluğu vb.) ve ilişkisel problemlerin eleştirel ve yargılayıcı tutum ile olumsuz bakış açısı kaynaklı olduğunu göstermiştir (Gilbert, 2010; Leaviss ve Uttley, 2015). Bir başka deyişle, eleştirel ve yargılayıcı tutum yerine şefkat odaklı bir tutum geliştirmek bireyin içsel ve ilişkisel tatmini arttırır (Ashworth ve ark., 2018).

Şefkat Yönelimli Ekolün Temel İlkeleri:

1.Kendine Şefkat:

Bireyin kendisine karşı nazik, anlayışlı ve hoşgörülü bir tutum geliştirmesi amaçlanır. Öz eleştiriden uzaklaşmak, hatalar ve zorluklarla karşılaşıldığında kendini daha nazik bir şekilde kabul etmek hedeflenir. Aksi düşünülse de bu yaklaşımla birey kendini geliştirme ve hatalarından öğrenme konusunda daha istekli olur.

2.Duygusal Düzenleme:

Duygusal deneyimlerin farkına varılmasına ve bu duyguları bastırarak ya da bu duygulara kapılarak davranmak yerine duyguların işlevsel bir şekilde yönetilmesi şefkat odaklı ekolün ilkelerindendir. Bireyin, zorlayıcı duygularını daha anlayışla, yargısız bir şekilde kabul ile karşılaması hedeflenir.

3.Empati ve Şefkat:

Şefkat odaklı ekol çalışmalarıyla birlikte diğerlerine yönelik empati geliştirilmesi ve onların duygusal deneyimlerine de duyarlı olunması sağlanır. Böylelikle, bireyin başkalarına karşı da şefkatli olması mümkün olur ve sosyal bağlar güçlenir, ilişki tatmini artar.

4.Bilişsel Yeniden Yapılandırma:

Otomatik düşünce kalıplarının ve inançların değiştirilmesi üzerinde de çalışılır. Birey, olumsuz içerikli düşüncelerini ve kendini ve/veya başkalarını eleştiren içsel diyaloglarını daha yapıcı ve şefkatli bir bakış açısıyla ele alır.

5.Bilinçli Farkındalık (Mindfulness):

Bireylerin şimdiki anı kabul etmeleri ve zorlayıcı düşünce, duygu, dürtü ve beden duyumlarına karşı daha şefkatli bir yaklaşım geliştirmeleri sağlanır. Bu, bireylerin yaşamlarındaki zorluklarla daha işlevsel başa çıkmalarına ve esnek dayanıklılıklarının (resilience) artmasına yardımcı olur.

Şefkat odaklı ekol, özellikle düşük özsaygı ve öz eleştiri deneyimleyen bireyler için oldukça etkili bir terapi türüdür. Uzmanlar, danışanlara şefkatli bir tutum benimsemelerini ve zorlayıcı deneyimlerle daha işlevsel bir şekilde başa çıkmalarını öğreterek onların genel iyilik halini iyileştirmeye yardımcı olurlar.

Eğer kendinizi sık sık eleştiriyor, kendinize karşı nazik olamıyor ya da duygusal zorluklarla başa çıkmakta zorlanıyorsanız, şefkat odaklı ekol size yardımcı olabilir. Bu yaklaşım türü, sağlıklı bir benlik algısı ve duygusal dengeye ulaşmanızda önemli bir adım olabilir.